Socjologia

We współczesnym społeczeństwie, i to nie tylko polskim, oprócz tych „czystych” typów znaczny odsetek stanowią rodziny heterogeniczne pod względem cech położenia klasowego i środowiskowego, czyli typy mieszane. Egzemplifikacją takiego typu rodziny jest rodzina chłopo-robot-nicza czy chłopo-inteligencka, które w naszym kraju stanowią około jednej trzeciej rodzin chłopskich. Niejednorodne typy rodzin przeważnie są wywołane różnorodnością źródeł ich utrzymania i podwójnym charakterem aktywności zawodowej głównego żywiciela rodziny, ale nie tylko jego, bo i innych pracujących członków rodziny. Funkcjonowanie i społeczny profil rodziny zależy głównie od charakteru pracy zawodowej rodziców, a przede wszystkim ojca, którego profesjonalna i klasowa przynależność oddziałuje na całą rodzinę. Bardzo ścisłe i trwałe wielopłaszczyznowe zależności życia małżeńsko-rodzinnego od zawodu głównego żywiciela rodziny uzasadniają kreowanie typów rodzin będących korelatami rozmaitych profesji. Mówimy więc o rodzinie górnika, [czytaj dalej]

W dotychczasowych rozważaniach, zwłaszcza w pierwszej części niniejszego rozdziału, wspomniano o niektórych rodzajach rodzin. Obecnie dokonamy dokładniejszej ich typologii zaczynając od typologii małżeństwa, które — jak wiadomo — stanowi podstawę pełnej rodziny. Każda typologia przeprowadzana jest za pomocą różnych kryteriów. W przypadku nas interesującym bierzemy pod uwagę pięć cech pozwalających wyróżnić ponad dziesięć typów małżeństw. Niektóre z nich nie występowały w naszym społeczeństwie, ale były lub są powszechnym zjawiskiem w innych społeczeństwach o odmiennej kulturze. fpierwszą i najbardziej podstawową cechą uwzględnianą przy typologii małżeństwa jest liczba partnerów. Kryterium to pozwala na wyodrębnienie dwóch głównych i dwóch drugorzędnych typów małżeństw. Głównymi typami są małżeństwa składające się z dwojga partnerów, czyli monogamiczne i więcej niż dwojga partnerów, czyli poligamiczne. Ten drugi typ występuje w dwóch odmianach: małżeństw poligamicznych, będących związkami jednego [czytaj dalej]

Niektóre podstawowe kwestie bezpośrednio dotyczące struktury rodziny oraz zazębiających się z nią stosunków i interakcji wewnątrzrodzinnych wielokrotnie sygnalizowaliśmy. Merytoryczna niezbędność tych kategorii pojęciowych w socjologicznej analizie rodziny obliguje nas do ich wyjaśnienia i przynajmniej ogólnego scharakteryzowania. Struktura rodziny w literaturze socjologicznej — jak podają F. Adamski  i Z. Tyszka  -rozmaicie bywa pojmowana. Większość badaczy definiując tę podstawową kategorię socjologicznego opisu rodziny mniej lub bardziej wyraźnie akcentuje pewne wspólne elementy,jednym z tych elementów jest dostrzeganie w strukturze rodziny trzech aspektów: 1) aspektu psychologicznego, uwzględniającego układ więzi emocjonalnych; 2) aspektu społecznego, akcentującego układ pozycji i strukturę wewnątrzrodzinnej władzy; 3) aspektu kulturowego uwzględniającego wzory regulujące wewnątrzrodzinne stosunki i interakcje, a także normy i wzory pełnienia wewnątrzrodzinnych ról społecznych. Te aspekty struktury rodziny nie we wszystkich [czytaj dalej]

W poprzedniej części rozważań charakteryzując stadia życia małżeń-sko-rodzinnego sygnalizowaliśmy, że w niektórych stadiach pewne funkcje dominują, inne natomiast ulegają ograniczeniu albo nawet zanikowi. W etapie małżeństwa bezdzietnego nie występuje lub występuje w minimalnym zakresie (tylko w odniesieniu do samych małżonków) funkcja socjalizacyjna, a w etapie emeryckim trudno liczyć na realizację funkcji prokreacyjnej. Funkcje rodziny badacze postrzegają i ujmują rozmaicie, tak co do samego ich nazewnictwa, jak i liczebności. Z polskich socjologów najwięcej funkcji rodziny, bo aż dziesięć, wyodrębnia Z. Tyszka. Spróbujmy za nim krótko je scharakteryzować. 1.    Materialno-ekonomiczna funkcja rodziny przejawia się w zaspokajaniu materialnych potrzeb członków rodziny, a pośrednio i niektórych potrzeb społecznych. Składnikami jej są cztery podfunkcje: produkcyjna, zarobkowa, gospodarcza i usługowo-konsumpcyjna, które nie zawsze występują równocześnie i w jednakowym rozmiarze. Ich zasięg i poziom realizacji zależy od stadium [czytaj dalej]

Współczesne badania socjologiczne koncentrują się przede wszystkim, jak skonstatowaliśmy poprzednio, na ontogenetycznej problematyce rodziny. Takie podejście badawcze narzuca konieczność wyróżnienia w życiu małżeńsko-rodzinnym cykli, którymi są: 1) narzeczeństwo, zwane współcześnie „chodzeniem ze sobą”; 2) małżeństwo bezdzietne; 3) małżeństwo z dziećmi; 4) rodzina z odchodzącymi dziećmi; 5) małżeństwo odłączone od dzieci. W przypadku rodziny z jednym dzieckiem cykl trzeci przechodzi w piąty, gdyż odejście z niej dziecka zarazem osamotnia małżeństwo, czyli występuje wówczas cztery a nie pięć cykli w życiu małżeńsko-rodzinnym. Narzeczeństwo, stanowiące zwykle pierwszą fazę życia małżeńsko-rodzinnego, jest oficjalną umową zobowiązującą w określonym czasie do zawarcia związku małżeńskiego, który powstaje najczęściej pod naciskiem konieczności społeczno-kulturowych. Najważniejszym czynnikiem kreatywnym małżeństwa i rodziny jest biopsychiczna potrzeba posiadania dzieci. Narzeczeństwo, a zwłaszcza [czytaj dalej]