Osobowość społeczna jest wypadkową oddziaływania rozmaitych czynników kulturowych. Jedne z nich mocniej, inne natomiast słabiej wpłynęły na kształt osobowości będącej niepowtarzalną indywidualnością. Każdy jest nieco inną osobowością, ale spotykamy jednostki o zbliżonym syndromie cech psychospołecznych. Pozwalają one badaczom, w oparciu o różne podstawy, wyróżnić odpowiednie typy osoboiuości.
W dziejach nauki najwcześniej i najbardziej znanej typologu osobowości dokonał Hipokrates, żyjący w V wieku p.n.e. Ten słynny twórca medycyny biorąc za podstawę temperament, czyli de facto biologiczną właściwość jednostki, przejawiającą się w sile i szybkości reagowania człowieka na bodźce oraz powstrzymania się od działań sprzecznych z uznawanymi normami i wzorami, wyróżnił takie typy osobowości, jak: 1) sangwinik, czyli człowiek z osobowością o żywym i zmiennym usposobieniu; 2) melancholik — mało uczuciowy i mało aktywny; 3) choleryk — pobudliwy i mało wytrwały w działaniu; 4) flegmatyk — mało pobudliwy, lecz wytrwały i konsekwentny w działaniu.
Niemiecki psychiatra E. Kretschmer (czyt. kreczmer; 1888 – 1964) wykazał korelację między budową ciała a osobowością. Założenie takie pozwoliło na wskazanie czterech typów ludzkich, jakimi są: 1) pyknik, człowiek niski o okrągłych kształtach i raczej łagodnym usposobieniu; 2) astenik, wysoki o wystających kościach i mało życzliwy dla innych ludzi; 3) atletyk, dobrze zbudowany fizycznie i raczej zrównoważony psychicznie; 4) dysplastyk, a więc człowiek niekształtny ze względu na różne anomalia w budowie fizycznej, które zwykle wpływają na jego usposobienie.
Obie typologie osobowości opierały się głównie na podstawach biologicznych, które współwyznaczają zachowanie człowieka, czyli sposoby pełnienia ról społecznych. Podejście takie było zgodne z tradycyjnym traktowaniem go jako przede wszystkim istoty przyrodniczej.
Większość współczesnych typologii osobowości nie eksponuje jednak podejścia biologicznego. Szwajcarski psychiatra G. Jung (1875 – 1961) za podstawę swej typologii osobowości przyjął kierunek i zakres aktywności społecznej człowieka. Umożliwiło mu to wyodrębnienie dwóch podstawowych typów osobowości, a mianowicie: 1) introwertyka, czyli człowieka ukierunkowującego własne działania na siebie i oszczędnego w uzewnętrznianiu swoich przeżyć, o hermetycznej postawie życiowej; 2) ekstrawertyka będącego osobowością o cechach krańcowo różnych niż typ pierwszy.
Oryginalną typologię osobowości opracował filozof i psycholog niemiecki E. Spranger (czyt. szpranger; 1882 – 1963). Za podstawową determinantę organizującą osobowość uznał on usposobienie, co pozwoliło mu wyróżnić sześć typów człowieka: 1) teoretyczny, człowiek interesujący się zwłaszcza prawami nauki i poszukujący teorii wyjaśniających świat;
2)    ekonomiczny — dążący do bogactwa i zdobycia dóbr materialnych;
3)    estetyczny — pragnący przeżywania piękna i jego przejawów; 4) społeczny — spieszący chętnie z pomocą innym ludziom; 5) polityczny — zabiegający o władzę i panowanie nad innymi jednostkami i zbiorowo-ściami; 6) religijni) — zainteresowany poznawaniem Boga i propagowaniem jego nauki.
Sprangerowska typologia osobowości, podobnie jak inne tu sygnalizowane, pozostaje w pokrewieństwie z głównymi poglądami i problematyką naukową badacza.
Z socjologicznego punktu widzenia szczególnie interesującą koncepcję osobowości społecznej i jej typologię opracował F. Znaniecki. Typ osobowości, według tej koncepcji, zależy najbardziej od tego, pod czyim przemożnym oddziaływaniem pozostawał człowiek w dzieciństwie i wczesnej młodości oraz kto w procesie socjalizacji był osobą znaczącą. Kryterium to służyło Znanieckiemu za metodologiczno-teoretyczną podstawę koncepcji osobowości i jej typologii, którą najszerzej przedstawił w swej pracy Ludzie teraźniejsi a cywilizacja przyszłości.
Znaniecki, biorąc pod uwagę osobowość, dzielił dorosłych członków
społeczeństwa na:    ‚
1)    ludzi dobrze wychowanych, których osobowość ukształtowali głównie wychowawcy i instytucje upowszechniające ideały wychowawcze, zwane też kulturowymi ideałami wychowawczymi;
2)    ludzi pracy, których osobowość kształtował warsztat pracy i funkcjonujące w nim zespoły pracownicze, realizujące różne zadania gospodarcze;
3)    ludzi zabawy, wychowanych i wprowadzonych do życia społecznego głównie dzięki uczestnictwu, w grupach zabawowych i innych grupach rówieśniczych;
4)    ludzi zboczeńców, którzy byli objęci wpływami różnych środowisk wychowawczych, w tym nie tylko instytucji typowo wychowawczych. Do tej kategorii osób należą zarówno nonkonformiści, jak i ludzie marginesu społecznego. Pierwsi, czyli nonkonformiści, zwłaszcza zaś nonkonformiści konstruktywni, są jednostkami torującymi rozwój i postęp społeczny. Drudzy natomiast nie tylko są mniej wartościowi niż pierwsi, ale działają nawet destrukcyjnie i dezorganizująco na różne struktury społeczne.
Do tych czterech typów osobowości odpowiadających realnie istniejącym osobom dodaje Znaniecki piątą potencjalną kategorię ludzi „dobrych a mądrych”, którzy reprezentują „nowy typ normalności życiowej, oparty nie na zachowywaniu gotowych systemów, kulturalnych i przystosowywaniu się osobistym do środowiska ludzi przystosowanych, lecz na tworzeniu nowych systemów kulturalnych i samodzielności osobistej w środowisku ludzi samodzielnych” [159, s. 343 - 344]. Ta piąta kategoria przyszłościowych ludzi będzie łączyć zalety wszystkich „realnych i aktualnych” typów osobowości. Stała się ona zapewne impulsem dla modnej we współczesnej pedagogice koncepcji wychowania dla przyszłości.
Analiza powiązań człowieka ze społeczeństwem ukazuje ewolucję kulturowych ideałów osobowości i osobowości podstawowej. Zawsze zależały i zależą one od kultury i systemu społeczno-ekonomicznego danego społeczeństwa [126].
We współczesnym społeczeństwie polskim, zdaniem J. Szczepańskiego, daje się dostrzec cztery kategorie ludzi, wyróżnione ze względu na styl życia i podstawowy kierunek aktywności, czyli sposób manifestowania osobowości. Typami osobowościowymi współczesnych Polaków są:
1)    twórcy, którymi są jednostki wnoszące nowe idee, pomysły, rozwiązania organizacyjne, wynalazki itp.;
2)    ludzie przeciętni, którzy solidnie pracują i realizują inne swoje zadania, ale niczego nie modernizują ani też nie dążą do istotniejszych zmian o charakterze pozaosobistym;
3)    ludzie aktywni negatywnie, którymi są przede wszystkim złodzieje, pasożyci, wandale, brakoroby itp.;
4)    jednostki zdane na pomoc i opiekę innych, tj. dzieci, starcy, chorzy i inwalidzi.
Przynależność człowieka do jednej z pierwszych trzech kategorii zależy od jego indywidualnych cech, aspiracji i dążeń, a przede wszystkim od „wyznawanej” filozofii życia. Natomiast czwarta kategoria ludzi jest zdeterminowana czynnikami obiektywnymi. Liczebność poszczególnych kategorii społecznych jest zmienna.
O dynamice i jakości danego społeczeństwa współdecydują proporcje między wyróżnionymi, za J. Szczepańskim, kategoriami ludzi. Proporcje te zależą od różnorodnych czynników, w tym od skuteczności działania instytucji wychowawczych zajmujących się socjalizacją młodego pokolenia i kształtowaniem postaw, zwłaszcza społecznych, które wskazują stosunek jednostki do siebie, innych osób, zbiorowości i społeczeństwa.